Wie weleens met een schepnetje aan de waterkant heeft gestaan, kent dat gevoel: dat ene moment waarop er iets bijzonders in je net spartelt. Precies dát overkwam de vrijwilligers van Natuurpunt Rupelstreek tijdens een vismonitoring in de Rupel, ter hoogte van de kanoclub in Niel. Tussen de gebruikelijke vangst dook plots een bittervoorn op. Een onooglijk klein visje, maar een dat ons als aquarianen meteen de oren doet spitsen. De krant Het Laatste Nieuws pikte het nieuwsje op, en wij delen het maar al te graag mee.
Wat is nu eigenlijk zo bijzonder aan die bittervoorn?
De bittervoorn (Rhodeus amarus) is een klein karperachtig visje van amper 5 à 8 centimeter. In het paaikleed kleurt het mannetje prachtig op, met een paars-blauwe glans op de flanken — een echt juweeltje. Veel aquarianen kennen de soort, want hij wordt af en toe in de koudwaterhobby gehouden.
Maar het mooiste zit in zijn voortplanting, en die is werkelijk uniek. De bittervoorn kan zich namelijk niet voortplanten zonder zoetwatermossel. Het vrouwtje legt haar eitjes met een lange legbuis bínnen in een levende mossel (zwanenmossel of schildersmossel), waar de jongen veilig opgroeien tussen de kieuwen van de mossel. In ruil verspreidt de mossel haar eigen larven op de vissen. Een staaltje samenwerking in de natuur waar je stil van wordt.
En daar zit nu net het goede nieuws in. Geen bittervoorn zonder mossel, en geen mossel zonder proper water. Die mosselen zijn kieskeurig: ze gedijen enkel waar de waterkwaliteit voldoende op peil is. Een bittervoorn in de Rupel vangen, is dus eigenlijk een dubbel goed teken — zowel de vis als zijn onmisbare mossel voelen zich er thuis.
Een rivier die opknapt
Die ene bittervoorn stond trouwens niet alleen. Bij de bemonsteringen in de Rupel werden maar liefst zestien vissoorten geteld. Een greep uit de vangst:
- spiering — met afstand de talrijkste, ruim 160 exemplaren in één telling
- bot — meer dan honderd stuks
- dikkopje, baars, paling, snoekbaars, brasem en blankvoorn
- en dus die ene bittervoorn
Ook Chinese wolhandkrab en steurgarnaal kwamen mee boven water. Voor wie de geschiedenis van onze rivieren kent, is dat ronduit hoopvol. De Schelde en de Rupel waren decennialang zwaar vervuild — biologisch zo goed als dood. Dat er vandaag opnieuw zo’n rijk en gevarieerd visbestand rondzwemt, is het resultaat van jarenlange inspanningen om het water schoner te krijgen.
Hoe gaat zo’n monitoring in zijn werk?
De vrijwilligers werken met schietfuiken: lange, trechtervormige netten die in twee rijen op de bodem worden gelegd, net onder de laagwaterlijn. Een dag later, bij laag tij, worden ze geleegd en wordt elke vis netjes op naam gebracht en geteld, om daarna weer levend te worden vrijgelaten. De gegevens belanden in de databank van het INBO (Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek) en op waarnemingen.be.
Het is mooi en geduldig vrijwilligerswerk, dat al teruggaat tot 2007. Petje af voor de mensen die maand na maand, bij weer en wind, langs de waterkant staan om onze rivieren in kaart te brengen.
Waarom wij dit graag delen
Als aquariumvereniging draait alles bij ons om vissen, water en respect voor de natuur — en dat houdt niet op bij de rand van ons bakje. Wat zich afspeelt in onze eigen Vlaamse rivieren, ligt ons na aan het hart. Een bittervoorn die opduikt in de Rupel is daarom meer dan een leuk weetje: het is een levend bewijs dat de natuur zich herstelt zodra wij haar een handje helpen. En dat is precies waar onze hobby in de kern over gaat.
Heb je zelf weleens een bittervoorn gehouden, of ken je een mooie waarnemingsplek in de buurt? Vertel het ons gerust op een van onze vergaderingen — wij horen zulke verhalen maar al te graag.
Bron van het nieuwsbericht: Het Laatste Nieuws. Achtergrond over de vismonitoring: Natuurpunt Rupelstreek. Foto: George Chernilevsky, publiek domein, via Wikimedia Commons.
De website redactie
