Op zaterdag 19 september kwam het Vlaamse aquariumvolk samen voor de Bondsdag van de BBAT, de Belgische Bond voor Aquarium en Terrarium. Gastheer was Zilverhaai Beringen, dat dit jaar zijn vijftigste verjaardag viert en ons ontving in het ontmoetingscentrum COR in Koersel. Onze webmaster Alexander reed mee met de leden van De Minor Rupel-Vaartland, en hij kwam ’s avonds terug met een oorkonde onder de arm, een volle buik en een hoofd vol plantenkennis. Het werd een dag om lang te onthouden, ook omdat er nieuws werd aangekondigd dat de hele Belgische aquariumwereld raakt.
Een ochtend vol eerbewijzen
Vanaf negen uur stond de koffie klaar, met een kort ontbijt om de rit uit alle hoeken van het land door te spoelen. Na de verwelkoming volgde de academische zitting, en die was dit jaar stevig gevuld.
Eerst was de gastclub aan de beurt. Zilverhaai Beringen werd gehuldigd voor vijftig jaar werking, en de voorzitter van die club, Kenny Mertens, is ook de man die de BBAT vandaag leidt. Kenny zette samen met zijn ploeg deze hele dag op poten. Daarna werd Rosaceus afgeroepen. Voor ons tachtigjarig bestaan kregen we uit handen van de bond een ingekaderde oorkonde, en die krijgt een ereplaats in onze club. We zijn er fier op, want de band tussen Rosaceus en de bond is zo oud als de bond zelf: bij de oprichting van de BBAT in Antwerpen zat onze toenmalige voorzitter Jan Kokelenberg mee in de eerste bestuursploeg, en later leidde hij de bond twaalf jaar lang. Ons stamnummer A04 dragen we nog altijd.
Ook de mensen achter Aquariumwereld, het maandblad van de bond, werden in de bloemetjes gezet: hoofdredacteur Freddy Haerens en adjunct-hoofdredacteur Walter Van der Jeught. Daarna volgde de Orandaprijs. Die gaat elk jaar naar de meest gewaardeerde eigen auteur van Aquariumwereld, en het zijn de aangesloten clubs die de winnaar kiezen. De prijs voor 2025 ging naar Eddy Derijst en Patrick Loosveldt, twee namen die trouwe lezers van het blad goed kennen. Er werden ook speciale nominaties uitgereikt, voorgedragen vanuit de clubs zelf.
Het meest ontroerende moment was de huldiging van Eddy en Diane Selderslaghs. Eddy zat sinds 2005 in het bestuur van de BBAT en was van 2011 tot dit jaar haar voorzitter. Ook Diane werd mee gehuldigd, en het boeket bloemen was meer dan verdiend.
Het nieuws dat bleef hangen
Tussen de felicitaties door viel er ook een aankondiging die even stil maakte. Aquariumwereld verschijnt na het novembernummer niet meer, en de BBAT gaat zichzelf de komende twee jaar ontbinden. Voor een club als de onze is dat geen klein nieuws. De bond werd opgericht in april 1949, op initiatief van een groep Antwerpse verenigingen, en het blad bestaat nog iets langer. Generaties aquarianen leerden er hun vak uit, keurmeesters werden er opgeleid, tentoonstellingen werden er beoordeeld en clubs vonden er elkaar. Wat er van dat netwerk overblijft, zal de toekomst uitwijzen, maar het verhaal van de moederbond van de Vlaamse aquaristiek loopt stilaan naar zijn einde. Als laatste wapenfeit maakt Aquariumwereld al zijn uitgaven digitaal beschikbaar, zodat iedereen ter wereld ze kan raadplegen. Het digitale archief is een schatkamer voor wie de geschiedenis van onze hobby wil kennen, en ook voor ons eigen clubverleden hebben we er al veel uit geput. We komen op het einde van de bond in een later artikel nog uitgebreid terug.
Club van het jaar 2025
Dan was het tijd voor de spanning van de dag. Vijftien clubs dongen mee naar de titel Club van het jaar, een wedstrijd waarin een vereniging punten verzamelt met haar werking doorheen het jaar. De rangschikking werd van onder naar boven voorgelezen:
| Plaats | Club | Punten |
|---|---|---|
| 1 | Danio Rerio Izegem | 2444 |
| 2 | Skalaar Torhout | 2219 |
| 3 | Tanichthys Hasselt | 2194 |
| 4 | De Minor Rupel-Vaartland | 2188 |
| 5 | Zilverhaai Beringen | 2106 |
| 6 | Kardinaal Kapellen | 1963 |
| 7 | Aquarianen Gent | 1930 |
| 8 | Rosaceus Wilrijk | 1675 |
| 9 | Blauwe Alg Kessel, Exotica Roeselare en Maroni Maaseik | 1318,75 |
| 12 | Aquatom | 1181 |
| 13 | Aqua Tropica Kortrijk | 1080 |
| 14 | Daphnia Lille | 900 |
| 15 | Betta | 815 |
Onze vrienden van De Minor Rupel-Vaartland misten het podium op amper zes punten, en ook wij hebben met een achtste plaats geen reden tot klagen. Proficiat aan Danio Rerio Izegem, die met ruime voorsprong de wisselbeker mee naar West-Vlaanderen nam.
Nick Grosfeld over nieuwe aquariumplanten
Na de huldigingen nam de Nederlander Nick Grosfeld het woord. Hij werkte lange tijd bij Stoffels International, een Nederlandse aquariumplantenkwekerij, is vandaag met plantenvoeding bezig bij eSHa, en is keurmeester en bestuurslid bij de Nederlandse bond NBAT. Zijn lezing droeg de titel Nieuwe aquariumplanten en de ondertitel zei meteen waar het om draaide: waarom de ene plant vanzelf groeit en de andere ons dwingt om fysiologie te begrijpen.
Zijn stelling was eenvoudig en toch verfrissend. Een plant is zelden gewoon moeilijk of makkelijk. De vraag is wat ze nodig heeft, en of je dat in je bak kan geven. Hij liet drie roze Cryptocorynes naast elkaar zien, allemaal van hetzelfde geslacht en toch met totaal andere noden. De opvallend roze Cryptocoryne wendtii ‘Flamingo’ werd een klein detectiveverhaal: de roze afwijking werd ooit in een kwekerij opgemerkt en bewaard, en pas de weefselkweek maakte het mogelijk om ze massaal te vermeerderen. Het roze ontstond dus in de kwekerij zelf, en de weefselkweek zorgde ervoor dat iedereen er een kan kopen. Het roze zelf werkt volgens Nick als een soort zonnecrème van de plant, dus hoe meer licht, hoe rozer, op voorwaarde dat ook de voeding in evenwicht is.
Het potje uit de weefselkweek kreeg ook een waarschuwing mee. In dat gellaagje zit suiker en alles wat het plantje nodig heeft, zodat het er nauwelijks moet fotosynthetiseren. In je aquarium moet het dat opeens wel, en die overgang vraagt tijd. Verder had hij het over de wortels, die in hun eigen wereldje leven waar een wateranalyse weinig over vertelt, en over licht. Meer licht geeft niet vanzelf meer groei, want lumen is een maat voor het menselijk oog, terwijl een plant reageert op fotonen en kleur. Als iets anders tekortschiet, zet extra licht de plant alleen maar onder druk.
Bij de witte vormen van Anubias werd dat heel concreet. Een wit bladdeel bevat weinig of geen bladgroen en kan daardoor minder bijdragen aan de fotosynthese. Nick vergeleek onder meer 'Pinto' en 'Snow White'. Zo'n bleek plantje groeit doorgaans trager en vraagt dus geduld. De verlichting meteen op volle kracht zetten kan juist algengroei op de bladeren in de hand werken. Wie een potje weefselkweek probeert, spoelt het voedingsmedium voorzichtig weg en verdeelt de plantjes in kleine porties. Daarna krijgen ze tijd om aan de omstandigheden in de bak te wennen. Kijk vooral naar de nieuwe groei om te beoordelen of ze aanslaan.
Ook onder het grind gebeurt meer dan je zou denken. Nick noemde de zone vlak rond de wortels de rhizosfeer: een klein leefgebied waarin wortels, bacteriën en voedingsstoffen elkaar beïnvloeden. De omstandigheden kunnen er verschillen van het water dat je met een druppeltest meet. Bij sommige van de besproken Eriocaulon-soorten helpt een geschikte aquasoil om de gewenste omstandigheden rond de wortels te krijgen. Zo'n bodem beïnvloedt onder meer de zuurgraad en de beschikbaarheid van voeding. Wie een nieuwe soort wil proberen, kijkt dus ook naar haar bodembehoeften.
Hetzelfde geldt voor koolstof, de bouwstof die planten onder meer uit CO₂ halen. Nick toonde hoe verschillend planten daarmee omgaan: sommige kunnen ook bicarbonaat in het water benutten, terwijl andere sterk op vrij opgelost CO₂ aangewezen zijn. Bij bepaalde waterplanten speelt opname via de wortels eveneens een rol. Dat helpt verklaren waarom twee soorten in dezelfde bak toch heel anders groeien. Zoek bij een nieuwe aanwinst uit welke omstandigheden die specifieke soort verlangt, ook als een verwante plant het bij jou al jaren goed doet.
Een laatste weetje om bij de volgende winkelbeurt te onthouden: extra ijzer maakt een plant op zichzelf niet rood. IJzer hoort bij een volledige plantenvoeding; de kleur hangt ook af van de soort, haar pigmenten en de groeiomstandigheden. Nick gaf bovendien een bruikbare aanwijzing bij verkleurende bladeren: kijk waar het probleem begint. Voor sommige voedingsstoffen kan de plant haar voorraad uit oudere bladeren naar jonge scheuten verplaatsen. Bij andere lukt dat nauwelijks en vallen problemen eerder aan de nieuwe groei op. Het verschil tussen oude en jonge bladeren helpt je gerichter zoeken, al geeft één geel blaadje nog geen zekere diagnose.
De vraag die de zaal het meest deed grinniken, stond op zijn laatste slides: heeft mijn Cryptocoryne zijn buurman vermoord? Dat planten elkaar met stoffen kunnen afremmen bestaat echt, maar in een aquarium spelen licht, concurrentie, bacteriën en waterchemie zo sterk mee dat je de dader zelden kan aanwijzen. Nick sloot af met een oproep die ons na de aankondiging van die ochtend extra raakte: laat een bond niet ten onder gaan aan een gebrek aan vrijwilligers.
Na de lezing volgde de lunch met broodjes en een lekkere verse groentesoep, precies wat je nodig hebt voor je de diepte in gaat.
Afdalen in de mijn van Beringen
Om kwart voor twee vertrokken we naar be-MINE, de oude mijnsite van Beringen, waar het Mijnmuseum het verhaal van de Kempense steenkool bewaart. Wie in het COR bleef, kon er een documentaire over bekijken, maar wie meeging, kreeg het echte werk. In de kelder van het museum is een stuk mijngang nagebouwd, met een pijler en een galerij zoals de mijnwerkers ze honderden meters onder de grond kenden.
Je loopt er tussen de dikke houten stutten, de transportbanden voor de kolen en de kolenwagentjes op smalle sporen. Er staat een diesellocomotief zoals er in de steengangen reden, met naast de rails de werkplaatskarretjes voor het onderhoud van de wissels. Aan de wand hangt nog het bord met de signalen voor de hulpbel bij de kooi, de lift naar beneden: één slag voor halt, twee voor langzaam dalen, drie voor langzaam stijgen, vier voor stijgen en zes voor personeel. Zulke details maken het harde leven daar beneden ineens heel tastbaar. Voor wie nog nooit geweest is: het museum is elke dag open en de rondleidingen door de ondergrond zijn een aanrader.
Een barbecue om af te sluiten
Rond half zes stond iedereen weer in Koersel, en daar wachtte een barbecue waar werkelijk niemand iets op aan te merken had. Bij een glas en een goed stuk vlees werd er nog lang nagepraat over de huldigingen, over de planten van Nick, over de mijn en natuurlijk ook over de toekomst van de bond.
Wie de dag nog eens wil herbeleven, kan kijken naar ons videoverslag, met stukjes uit de lezing van Nick Grosfeld.
Dank je wel, Zilverhaai
Een Bondsdag organiseren is een flinke klus, en Zilverhaai Beringen heeft er in zijn jubileumjaar een schitterende dag van gemaakt. Dank aan Kenny Mertens en alle vrijwilligers van de club voor de ontvangst, het eten, de organisatie en de gastvrijheid. Neem zeker eens een kijkje op hun website.
Wie Zilverhaai zelf aan het werk wil zien, kan dat binnenkort. Op zondag 4 oktober houdt de club een opendeurdag met beurs in het ontmoetingscentrum COR, Klarinetstraat 26 in Koersel, van 10 tot 16 uur en met gratis toegang. Er zijn demonstraties en infostanden, en je kan er zelfgekweekte vissen en planten kopen. De eerste honderd bezoekers krijgen een goodiebag. De opendeurdag staat ook in onze activiteitenkalender.
Was jij er ook bij op de Bondsdag? Vertel ons op de volgende vergadering wat jou het meest is bijgebleven.
Foto’s: AHV De Minor Vaartland. De slides bij de presentatie over aquariumplanten werden gemaakt door Nick Grosfeld.
De website redactie
