Het bericht over het overlijden van Christel Kasselmann raakt ook bij Rosaceus een gevoelige snaar. Voor wie graag met aquariumplanten bezig is, was haar naam al lang vertrouwd. Haar boeken stonden binnen handbereik wanneer we een plant wilden leren kennen of beter wilden begrijpen wat ze nodig had. Op 21 augustus 2026 is ze overleden. De aquaristiek verliest daarmee een vrouw die bijzonder veel heeft gedaan om de kennis van waterplanten onder liefhebbers te verspreiden.
Alexander verwoordde het bij het vernemen van het nieuws eenvoudig: ze was een grote madam. Hij had haar boek met fascinatie gelezen en mocht haar eenmaal ontmoeten op Vivarium. Dat hij haar daar nog persoonlijk heeft kunnen spreken, beschouwt hij nu als “een klein wonder”. Hij kocht ook Bucephalandra bij haar, die vandaag nog altijd in zijn aquarium groeit. Bij het vernemen van haar overlijden kijk je toch even anders naar zo’n plant, waarvan je de herkomst nog zo goed weet.
Van de groeiplaats naar onze aquaria
Christel Kasselmann wilde waterplanten begrijpen vanuit de plaatsen waar ze in de natuur groeien. Tijdens haar vele reizen naar de tropen bestudeerde ze planten op hun natuurlijke groeiplaatsen. Ze keek naar hun omgeving en verzamelde gegevens die konden helpen om ze ook in een aquarium goed te verzorgen.
Daar herkennen we als plantenliefhebber meteen de waarde van. Een plant uitkiezen gaat zoveel gemakkelijker wanneer je iets weet over haar leefomgeving. De hoeveelheid licht, de bodem waarin ze wortelt en de omstandigheden van het water geven aanknopingspunten voor de verzorging thuis. Kasselmann bracht die kennis naar de aquariaan, die ermee aan de slag kon in zijn eigen bak.
Ze hield zelf planten en probeerde ze te vermeerderen. Haar uitgever herinnert aan het geduld waarmee ze bleef zoeken naar een geslaagde kweek, waarna ze de planten én haar ervaringen met andere liefhebbers deelde. Dat is een vorm van kennisoverdracht die we in een aquariumvereniging goed begrijpen: een plantje doorgeven en erbij vertellen hoe je het hebt laten groeien.
Een boek waar je naar teruggrijpt
Haar boek Aquarienpflanzen groeide uit tot een veelgebruikt naslagwerk. De vierde uitgave bevat 500 uitgebreide plantenportretten en bespreekt nog eens ongeveer 250 andere soorten, variëteiten en groeivormen. Daar komen 78 beschrijvingen van natuurlijke leefgebieden bij, met wateranalyses en bodemgegevens. De Engelse uitgave, Aquarium Plants, maakte die kennis voor nog meer liefhebbers bereikbaar.
Zo’n boek kan je op verschillende manieren lezen. Je zoekt de naam van een plant die je hebt meegebracht, je vergelijkt enkele soorten voor een nieuwe inrichting, of je blijft gewoon bladeren omdat je telkens iets ontdekt dat je nog zou willen houden. Alexanders herinnering aan het geboeid lezen van haar boek zal voor heel wat plantenliefhebbers herkenbaar zijn.
Een vertrouwde naam in Duitsland
In de Duitse verenigingswereld nam ze zelf verantwoordelijkheid op. Ze was voorzitter van het Berlijnse VDA-district en leidde de werkgroep voor waterplanten. Volgens die werkgroep verzorgde ze negentien jaar lang de redactie van Aqua Planta, het gespecialiseerde tijdschrift waarin liefhebbers hun ervaringen en plantenkennis delen.
Haar bijdrage reikte tot de plantkundige naamgeving. Zo beschreef ze de soort Nesaea praetermissa, later door haar ondergebracht bij het geslacht Ammannia. Zulke beschrijvingen helpen vastleggen over welke plant we precies spreken. Wie ooit onder één handelsnaam verschillende planten heeft meegekregen, weet hoe nuttig een betrouwbare naam kan zijn.
Ook het doorgeven van planten zelf lag haar na aan het hart. In een interview vertelde ze hoe uitwisseling tussen liefhebbers soorten in de hobby helpt behouden die je zelden in een winkel vindt. Het maakt haar werk herkenbaar voor iedereen die op een clubavond met een zakje stekken naar huis gaat.
Dicht bij de Nederlandse plantenliefhebber
Nederlandse aquarianen konden haar werk in hun eigen taal lezen, onder meer in Aquariumplanten en het handzame Aquariumplanten van A–Z. Ze kwam ook naar de liefhebbers toe. Daphnia Boxtel kondigde bijvoorbeeld een gratis plantenlezing aan na de Vivariumbeurs van maart 2012. De uitnodiging sprak zelfs over een voorbereiding in het Nederlands.
Vivarium was jarenlang zo’n ontmoetingsplaats. De Nederlandse aquariaan Bart Laurens schreef in zijn verslag van de editie van 2019 hoe hij haar daar ontmoette en haar nieuwste plantenboek kocht. Dat is bijna hetzelfde soort herinnering dat Alexander nu koestert: je leest iemand jarenlang, tot je op een beurs tegenover de schrijfster staat.
Haar band met de Nederlandse aquariumwereld liep dus via boeken, verenigingen en persoonlijke contacten op beurzen. Zo vond kennis uit verre groeigebieden haar weg naar de beplante bakken bij mensen thuis.
Ook in Belgische clubbladen
Ook bij ons is die invloed terug te vinden. Het clubblad van Aquatropica Kortrijk beval haar plantenboek in februari 2020 nadrukkelijk aan voor de bibliotheek van de plantenliefhebber. De schrijver betreurde dat de nieuwe editie geen Nederlandse vertaling meer had. Daar spreekt waardering uit voor een boek waarop men graag bleef terugvallen.
Zilverhaai Beringen schreef bij haar overlijden dat haar standaardwerk ook binnen hun vereniging bekend was. En op onze eigen Rosaceus-website kreeg Aquariumplanten eerder al een plaats tussen de besproken boeken.
Dat zijn concrete sporen van haar betekenis voor de Belgische hobby: haar kennis werd gelezen, aanbevolen en verder doorgegeven in onze verenigingen. Ook wie haar nooit hoorde spreken, kon via zo’n boek of clubartikel kennismaken met haar manier van naar planten kijken.
Met dankbaarheid herinnerd
Voor een club als de onze zijn mensen die hun ervaring doorgeven van grote waarde. Hun boeken en voordrachten helpen ons verder, en soms blijft vooral die ene ontmoeting op een beurs hangen. Voor Alexander was dat op Vivarium. En thuis groeit de Bucephalandra die hij van haar kocht gewoon verder. Het is een mooie, levende herinnering aan iemand van wie hij zoveel over aquariumplanten heeft geleerd.
We denken met dankbaarheid aan wat Christel Kasselmann voor de aquariumplanten en hun liefhebbers heeft betekend. Haar boeken zullen nog vaak opengaan, ook bij een volgende generatie aquarianen die zich afvraagt welke plant daar zo mooi staat te groeien.
Namens A.H.V. Rosaceus betuigen we ons medeleven aan haar familie, vrienden en de vele aquarianen die haar persoonlijk gekend hebben.
De website redactie
Bronnen: in memoriam van de VDA, herinneringen van Dähne Verlag en het overlijdensbericht van ZZA. Persoonlijke herinnering: Alexander Craen.
Aanvullende bronnen: Arbeitskreis Wasserpflanzen over haar werk, interview met Kasselmann in ZZA, IPNI: Nesaea praetermissa, uitnodiging Daphnia Boxtel, Vivariumverslag van Bart Laurens, Aquatropica, februari 2020, p. 27 en Zilverhaai Beringen.
