Op de Bondsdag van 19 september in Beringen viel het nieuws waar veel aquarianen al een tijdje voor vreesden: Aquariumwereld verschijnt na het nummer van november-december voor het laatst, en de BBAT, de Belgische Bond voor Aquarium en Terrarium, gaat zichzelf de komende twee jaar ontbinden. In ons verslag van die dag beloofden we er later op terug te komen. Dat doen we hier graag, want dit blad werd in Antwerpen geboren, en onze eigen voorzitter stond mee aan de wieg.
Waarom het blad stopt
Aquariumwereld is het blad van de BBAT, en wanneer de bond verdwijnt, verliest het blad ook zijn thuis. Er is bekeken of het zelfstandig kon doorgaan, maar dan moest er een nieuwe vzw komen om het uit te geven. Een vzw oprichten vraagt vandaag heel wat papierwerk en verplichtingen. Daarbovenop komt de privacywetgeving (GDPR): de adressen van de BBAT-leden mogen niet zomaar overgaan naar een nieuwe vereniging, zodat een nieuwe vzw haar lezers niet eens rechtstreeks zou kunnen aanschrijven. Beide hindernissen bleken zo zwaar dat de keuze viel om het blad te laten stoppen.
Het werd de redactie de laatste jaren ook niet makkelijk gemaakt. In het januarinummer schreef hoofdredacteur Freddy Haerens dat er zo weinig artikels van leden binnenkwamen dat hij er met moeite twee nummers mee zou vullen. De rest van de jaargang schreef het redactieteam grotendeels zelf, met hier en daar een bijdrage van een buitenlandse auteur. Het ledenaantal van de bond daalt al jaren, en sinds 2025 verscheen het blad nog om de twee maanden. Het motto bleef tot het einde hetzelfde: “van liefhebbers, voor liefhebbers”.
Voor de oorlog: twee valse starts
Het verhaal begint eigenlijk vóór de Tweede Wereldoorlog. Vanaf 1934 verscheen Ons Aquarium, een blaadje dat eerst door een groep verenigingen en later door de Hobokense drukker Beirens werd uitgegeven. In 1939 kwam er ook een officieel bondsblad, Vivarium, van een eerste Belgische bond. Daarvan verschenen drie nummers. Toen kwam de algemene mobilisatie, en de verenigingen vielen stil.
April 1948: een blad voor alle liefhebbers
Na de bevrijding bloeide het clubleven in Antwerpen snel weer op. De Antwerpse verenigingen zochten elkaar op en richtten in april 1947 de V.A.A.T.V. op, de Verbroedering der Antwerpse Aquarium- en Terrariumverenigingen. Het clubblad van Barbus werd hun gezamenlijke orgaan, en in april 1948 verscheen het eerste nummer van het V.A.A.T.V. maandblad voor Aquarium- en Terrariumkunde, aan 5 frank per nummer. Harry Huybrechts van Barbus was de eerste hoofdredacteur.
De welkomstgroet in dat eerste nummer kwam van de voorzitter van de Verbroedering, Jan Kokelenberg. Dat is dezelfde Kokelenberg die van 1946 tot aan zijn dood voorzitter van Rosaceus was. Hij schreef dat er tot dan toe geen enkele verbinding bestond tussen de liefhebbers over heel België, en dat dit blaadje daar verandering in zou brengen. Hij sloot af met een wens die achteraf mooi uitgekomen is: “Moge het een goed onthaal vinden en, … een lang leven tegemoet gaan.”
Het blad sloeg aan, ook buiten Antwerpen, en clubs uit de rest van het land wilden erbij horen. Op 10 april 1949 kwamen de verenigingen samen in lokaal Samson in de Pelikaanstraat, waar Rosaceus in die jaren zelf vergaderde. Daar werd de Belgische bond opnieuw op de sporen gezet, en daar werd ook beslist dat het maandblad vanaf de tweede jaargang Aquariumwereld zou heten, als officieel orgaan van de nieuwe bond. Op 2 oktober 1949 werd de BBAT officieel geïnstalleerd, met apotheker Dubois van Barbus als eerste voorzitter en Jan Kokelenberg als tweede voorzitter. In het jubileumnummer van 2022 staat Rosaceus bij de stichtende clubs van de bond. Ons stamnummer A04 dragen we nog altijd.
Knippen, plakken en de eerste kleurplaat
De eerste jaren waren pionierswerk. Tot juni 1951 werd het blad per club uitgedeeld, daarna kwam het met de post. In april 1954 verscheen de allereerste kleurprent, een bijlzalmpje (Carnegiella strigata), en die was nog met de hand in elk nummer geplakt. Een paar maanden later lukte het om een schilderij van twee discusvissen echt in kleur te drukken.
In januari 1956 dook een naam op die het blad decennialang zou kleuren: Arend van den Nieuwenhuizen. De aankondiging van wellicht zijn eerste lezing in België, “Het kweken in kleur”, stond in Aquariumwereld. Hij gaf ze op 11 februari 1956, opnieuw in lokaal Samson. Datzelfde jaar werd Kokelenberg voorzitter van de bond, en in 1966 nam hij er ook de redactie van het blad bij. Lang heeft hij dat niet kunnen doen. In augustus 1968 overleed hij plots tijdens een reis in Italië. Het jubileumnummer van 1997 schreef dat hij de BBAT én Aquariumwereld twintig jaar lang had rechtgehouden.
Er waren ook tegenslagen. Rond 1960 probeerde de bond met Aqua-Monde een Franstalige editie uit te brengen, om ook liefhebbers in Wallonië en Congo te bereiken. Dat werd een dure les voor de bondskas.
Luc Coppens en het full-colour tijdperk
Na de dood van Kokelenberg nam Luc Coppens de redactie over, en hij bleef 27 jaar aan het roer. Als zoon van een drukker kende hij het vak door en door. Zijn doel was een volledig kleurrijk tijdschrift, en daarvoor vond hij een slimme oplossing. Arend van den Nieuwenhuizen liet de kleurenlitho’s van zijn foto’s, die hij voor professionele bladen maakte, ook naar Aquariumwereld gaan. Zo hoefde de redactie de peperdure kleurenfilms niet zelf te laten maken en bleef het abonnement betaalbaar. Van Arend alleen verschenen er in de loop der jaren meer dan 400 artikels, en de voorraad clichés groeide uit tot meer dan 5000 stuks. Volgens de redactie zelf was Aquariumwereld zo het eerste bondsblad in Europa dat volledig in kleur verscheen.
In die periode kwamen ook de Voedselatlas, de uitneembare vivariumkaarten en vanaf 1982 een jaarlijkse prijs voor het beste artikel van een BBAT-lid. Die prijs heette eerst de Arendselectie. Op vraag van Arend zelf werd hij in 1995 omgedoopt tot de Orandaprijs, naar de goudvis die in het logo van de bond staat. De clubs kiezen de winnaar, en de prijs voor 2025 ging naar Eddy Derijst en Patrick Loosveldt.
Dertig jaar Freddy Haerens
In 1995 stapte Coppens onverwacht op, en Hugo Vits van De Minor Rupel-Vaartland hield het blad tijdelijk draaiende. Hij zette ook de stap naar de computer, waarmee het knip- en plakwerk voorbij was. In 1996 werd Freddy Haerens hoofdredacteur, en dat is hij vandaag, dertig jaar later, nog altijd. Het eerste nummer van de vijftigste jaargang, in januari 1997, was ook het eerste dat volledig digitaal werd opgemaakt. Sinds 2001 heeft het blad een eigen website, en bij de 75ste jaargang in 2022 kwam er een digitale versie bij voor wie liever op een scherm leest.
Samen met een kleine ploeg redacteurs, onder wie adjunct-hoofdredacteur Walter Van der Jeught, hield Freddy de kwaliteit hoog tot het einde. Op de Bondsdag werden de twee daarvoor nog in de bloemetjes gezet.
Rosaceus in de bladzijden
Wie door de oude jaargangen bladert, komt onze club geregeld tegen. In 1996 feliciteerde Aquariumwereld ons met ons vijftigjarig bestaan. In november 2002 schreef Walter Van der Jeught een uitgebreid portret van Rosaceus, met verhalen die in onze eigen archieven ontbraken, zoals dat over het café-lokaal van de ouders van voetballer Eric Van Meir. Jaar na jaar stonden onze tentoonstellingen rond de Wilrijkse jaarmarkt in de agenda, en in 2023 haalde Rudy Van Sanden de eerste plaats in de nano-aquariumwedstrijd van de bond. Voor het onderzoek naar onze tachtigste verjaardag hebben we zelf dankbaar uit dat archief geput.
Wat blijft er over?
Als laatste wapenfeit zet de bond alle uitgaven digitaal open, zodat iedereen ze kan lezen. Het digitale archief van Aquariumwereld groeit nog, want de jaargangen van vóór 1992 zijn nog niet allemaal online. Wat er met de keurmeesters, de Bondsdag, de Club van het jaar en de andere diensten van de bond gebeurt, is nog niet bekend. We houden jullie op de hoogte zodra er meer nieuws is.
Kokelenberg wenste het blad in 1948 een lang leven toe, en met bijna 79 jaargangen heeft het dat ook gekregen. Heb jij nog oude nummers liggen, of een herinnering aan een artikel dat je hobby veranderd heeft? Breng ze mee naar de volgende vergadering. We horen je verhaal graag.
De website redactie
