Het gebeurt wel vaker dat inspiratie voor een aquaristisch stukje uit onverwachte hoek komt. In dit geval was het Ortwin Ledegen die ons attent maakte op een artikel dat hij tegenkwam in Tempo Today, een populair medisch tijdschrift. Het onderwerp bleek verrassend vertrouwd: een plant uit het geslacht Alternanthera, een familie die voor veel aquarianen meteen een belletje doet rinkelen. Hoewel het hier niet om een typische aquariumplant gaat, maar om Alternanthera littoralis, is de verwantschap duidelijk en vormt ze een interessante brug tussen onze hobby en de wereld van wetenschappelijk onderzoek.
Alternanthera littoralis, ook bekend in het Engels onder de naam Joseph’s Coat, is een plant die van nature voorkomt langs de Braziliaanse kust. In de traditionele Braziliaanse farmacopee wordt ze al lange tijd gebruikt bij de behandeling van ontstekingen, microbiële infecties en parasitaire aandoeningen. Dat soort toepassingen is vaak gebaseerd op ervaring en overlevering, maar blijft zonder degelijk onderzoek moeilijk te beoordelen. Net daar wilde een Braziliaanse onderzoeksgroep verandering in brengen. Hun studie, gepubliceerd in de Journal of Ethnopharmacology, had tot doel het therapeutisch potentieel en de veiligheid van deze plant op een wetenschappelijk verantwoorde manier te evalueren.
De onderzoekers begonnen met een fytochemische analyse van een ethanolextract dat werd bereid uit de bovengrondse delen van de plant. Op die manier konden zij nagaan welke bioactieve stoffen aanwezig waren en of die een mogelijke verklaring konden bieden voor het traditionele gebruik. Op basis van deze analyse werd vervolgens onderzocht of het extract ook daadwerkelijk een effect had in experimentele omstandigheden. Daarvoor maakten zij gebruik van diermodellen van artritis, een gangbare methode om ontstekingsprocessen en pijnreacties te bestuderen.
De resultaten waren duidelijk meetbaar. Bij de proefdieren die het extract toegediend kregen, werd een significante vermindering van ontsteking vastgesteld. Zwellingen namen af, gewrichtsparameters verbeterden en de concentratie van ontstekingsmediatoren daalde. Deze bevindingen wijzen erop dat het extract zowel ontstekingsremmende als pijnstillende eigenschappen bezit. Daarnaast suggereren de gemeten effecten dat er sprake is van antioxidatieve activiteit, wat kan bijdragen tot bescherming van de weefsels tegen verdere schade.
Naast de werking werd ook aandacht besteed aan de veiligheid van het extract. De onderzoekers voerden toxicologische analyses uit om na te gaan of er bij de gebruikte doseringen schadelijke effecten optraden. Op basis van deze testen concluderen zij dat het veiligheidsprofiel voldoende gunstig is om verder preklinisch onderzoek te verantwoorden. Tegelijk blijven zij uitdrukkelijk voorzichtig. In hun publicatie stellen zij dat de plant op dit moment nog niet kan worden aanbevolen voor klinisch gebruik. Verdere toxicologische studies, klinische onderzoeken en een rigoureuze standaardisatie van het extract zijn noodzakelijk om de veiligheid, werkzaamheid en farmaceutische kwaliteit te kunnen waarborgen.
Voor ons als aquariumliefhebbers is dit vooral een boeiend voorbeeld van hoe planten die wij vaak enkel vanuit esthetisch of verzorgend oogpunt bekijken, ook deel uitmaken van een veel bredere botanische en wetenschappelijke context. Het onderzoek zegt niets over gebruik in het aquarium en maakt ook geen claims die verder reiken dan wat effectief is aangetoond. Maar het herinnert ons er wel aan dat achter veel plantengeslachten die we als vanzelfsprekend beschouwen, een rijke geschiedenis van menselijk gebruik en hedendaags onderzoek schuilgaat. Dat alleen al maakt dit verhaal de moeite waard om te delen binnen onze vereniging.
Met dank aan Ortwin Ledegen voor het aanbrengen van deze interessante link tussen aquaristiek en medische wetenschap.
Bron: Tempo Today, op basis van een studie gepubliceerd in het Journal of Ethnopharmacology.
