Op een van onze vergaderingen klaagde een lid laatst, half lachend, dat hij een nacht zonder stroom had gezeten en heel die tijd had liggen piekeren over zijn discusbak. Begrijpelijk, dat ken ik. Maar toen ik deze week een reportage van VTM Nieuws zag over een aquarium in het Oekraïense Kramatorsk, kreeg dat gepieker meteen een ander gewicht. Daar houden Roman Dubinin en zijn vrouw Iryna hun bakken draaiende terwijl de glijbommen letterlijk over de stad vallen. De kop boven het stuk vatte het wrang samen: je weet er nooit wie de volgende is die het niet haalt, jij of je vissen.
Een venster op de zee, midden in het oorlogsgebied
Kramatorsk ligt in de Donetsk-regio, in het oosten van Oekraïne. Het front is amper dertig kilometer ver. Toch openden Roman en Iryna daar in het voorjaar van 2020 hun “Aquarium of Amazing Fishes”, een klein publiek aquarium dat van bij de eerste dag gratis is. Wie wil, laat via een QR-code wat achter voor het visvoer, maar verplicht is niets.
De opzet is bescheiden en tegelijk indrukwekkend: zeven bakken op een rij langs één gang, met zoet- en zoutwater door elkaar. Er zwemmen zo’n tweehonderd vissen, van felgekleurde zeevissen tot een school piranha’s, en zelfs een rog die je volgens de bezoekers bijna lijkt aan te kijken. Daarbovenop houden ze nog tientallen papegaaien. Iryna vertelde waarom ze eraan begonnen: ze wilden mensen die niet naar de zee kunnen, toch een venster geven op de wonderlijke wereld onder water. Roman zelf kreeg de microbe als kind te pakken met een bak thuis, dook later in de wateren bij de Krim tot de Russische bezetting in 2014 daar een einde aan maakte, en raakte helemaal verkocht na bezoeken aan de Rode Zee en het grote oceanarium van Genua.
Waarom ze de deuren niet sluiten
Je zou denken dat zo’n plek als eerste dichtgaat als de sirenes loeien. Het tegendeel gebeurt. Families met kinderen komen er, en steeds vaker ook soldaten. Die schuiven soms uren voor een bak en staren naar de vissen. “Ik vergat de oorlog even, ik heb wat gerust”, zei er een. Roman noemt het een psychologische verademing. Een bezoekster, Svitlana, verwoordde het mooi: het voelt er een beetje weg van de wereld, weg van wat zich buiten afspeelt.
Voor Roman is openblijven ook een principekwestie. Terwijl buiten een luchtalarm afging, zei hij dat ze voor de waarheid en de vrijheid van het Oekraïense volk staan. Een aquarium openhouden wordt dan een kleine daad van koppigheid: het leven gaat door, ook onder de bommen.
Hier raakt het verhaal onze eigen bakken
En toch is er een stuk van dit verhaal dat dichter bij onze huiskamer ligt dan je zou denken. De grootste vijand van die bakken in Kramatorsk is niet de granaat, het is de stroompanne. De Russische aanvallen mikken bewust op de energievoorziening, en drones, raketten en glijbommen vallen zowat elke nacht. Roman en Iryna verloren al een hele school piranha’s tijdens een stroomonderbreking, en hun schildpadden hebben ze veiligheidshalve naar Dnipro verhuisd, naar een plek met betrouwbaardere elektriciteit.
Dat is precies het scenario waar wij maar zelden bij stilstaan. Valt bij ons de stroom uit, dan ligt de filter stil, stopt de verwarming en daalt het zuurstofgehalte sneller dan je denkt, zeker in een goed bevolkte bak. Een eenvoudige batterijdoorluchter van een paar euro in de kast, en weten welke bak je het eerst zou beademen, dat is geen overbodige luxe. Het lid dat laatst een nacht zonder stroom zat, had eigenlijk goud in handen voor een korte voordracht. Roman doet noodgedwongen elke week wat wij hopen nooit te moeten doen.
Wat we eruit meenemen
We klagen wel eens over een doorgeslagen zekering of een verwarming die het begeeft net in het weekend. Dit verhaal zet dat in perspectief. Tweehonderd vissen in leven houden terwijl de glijbommen vallen, gratis je deuren openhouden zodat een soldaat even kan ademen voor een rog: dat is de aquariumhobby in haar zuiverste vorm. Het gaat om de rust en de verwondering die een bak vol leven geeft, iets wat elk van ons kent uit de eigen living op een drukke dag.
Misschien is dat de mooiste les uit Kramatorsk. Een aquarium is meer dan glas en water, het is een stukje levende natuur dat mensen tot rust brengt, waar ook ter wereld. Heb jij ooit zelf een stroompanne of een verhuizing van je bak meegemaakt en daar iets uit geleerd? Vertel het gerust eens op de volgende vergadering. Aan dat soort verhalen hebben we met z’n allen meer dan aan de zoveelste folder.
De website redactie
